ผลิตภัณฑ์จากการกลั่นปิโตรเลียม

ผลิตภัณฑ์จาการกลั่นปิโตรเลียม
           น้ำมันดิบหรือปิโตรเลียมส่วนมากมีสีดำหรือสีน้ำตาลมีสมบัติแตกต่างกันตามแหล่งที่พบ   บางแหล่งมีไขมัน   บางแหล่งมียางมะตอยมาก   ส่วนใหญ่ประกอบด้วยคาร์บอนร้อยละ 85-90 ไฮโดนเจนร้อยละ 10-15 กำมะถันร้อยละ 0.001-7 และออกซิเจนร้อยละ 0.001-5 นอกนั้นเป็นไนโตรเจนและโลหะอื่นๆ การนำน้ำมันดิบมาใช้ประโยชน์จะต้องนำน้ำมันดิบไปผ่านกระบวนการแยกสารอื่นๆ ที่ปนอยู่ออกก่อน   แล้วจึนนำส่วนที่เป็นสารไฮโดรคาร์บอนไปกลั่นแยกออกเป็นผลิตภัณฑ์

 


 

          

          ในอุตาหกรรมการกลั่นน้ำมันดิบ เช่น โรงกลั่นน้ำมันบางจาก กรุงเทพฯ หรือโรงกลั่นน้ำมันไทยออยล์ อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี มีหลักการทั่วๆ ไปเหมือนกัน คือให้ความร้อนแก่น้ำมันดิบจนมีอุณหภูมิสูงประมาณ \displaystyle 350-400^0C แล้วฉีดเข้าทางด้านล่างของหอกลั่นที่มีอุณหภูมิลดหลั่นกันตามลำดับ   โดยส่วนล่างสุดมีอุณหภูมิสูงกว่า   และจะลดลงเรื่อยๆ ตามความสูงของหอกลั่น    ดังนั้น สารที่มีจุดเดือดต่าง ๆ กัน จะระเหยเป็นแก๊สลอยขึ้นด้านบนหอกลั่น   ได้เป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ที่มีช่วงจุดเดือดลดหลั่นตามลำดับ   เรียกการกลั่นแบบนี้ว่า การกลั่นลำดับส่วน   ผลิตภัณฑ์หรือสารที่กลั่นได้แต่ละช่วงจุดเดือดจะมีลักษณะและสมบัติต่างกันจึงใช้ประโยชน์ในงานที่แตกต่างกันดังแสดงในภาพ 2.1
 


ภาพ 2.1 ผังแสดงกระบวนการและผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการกลั่นน้ำมันดิบ


           สารที่ได้จากากรกลั่นน้ำมันดิบเป็นสารประกอบไฮโดรคาร์บอน มีแต่สารที่ประกอบด้วยธาตุคาร์บอนเพียง 1 อะตอม ไปจนถึงสารที่มีจำนวนธาตุคาร์บอนมากกว่า 50 อะตอม   สารที่มีจำนวนคาร์บอนน้อยๆ เช่น จำนวนคาร์บอน 1-4 อะตอม มีสถานะเป็นแก๊ส   เมื่อจำนวนคาร์บอนอะตอมเพิ่มขึ้นจะมีสถานะเป็นของเหลวข้นเหนียวหนืดตามจำนวนอะตอมคาร์บอนที่เพิ่มขึ้น   ผลิตภัณฑ์ที่กลั่นได้แต่ละส่วนนำไปใช้ประโยชน์ในวัตถุประสงค์ ที่แตกต่างกัน ดังแสดงในภาพ 2.2 อาจกล่าวได้ว่า   ปิโตรเลียมเป็นหัวใจของกิจกรรมตั้งแต่ในชีวิตประจำวันไปจนถึงกิจกรรม   ด้านการเกษตร อุตสาหกรรม และเศรษฐกิจ จนกล่าวได้ว่า ปิโตรเลียมเป็นปัจจัยที่บ่งชี้ความมั่งคั่งของประเทศ นักเรียน คิดว่าปิโตรเลียมในธรรมชาติจะมีให้ใช้ตลอดไปหรือไม่เพราะเหตุใด
 


ภาพ 2.2 ประโยชน์ของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม


-   พิจารณาภาพ 2.1 อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างสถานะจุดเดือด และจำนวนอะตอมของคาร์บอน ในผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการกลั่นน้ำมันดิบ
-  เพราะเหตุใดโรงกลั่นน้ำมันส่วนใหญ่จึงตั้งอยู่ริมทะเลหรือแม่น้ำ

กิจกรรม 2.2 ผลกระทบที่เกิดจากการขนส่งน้ำมันดิบ
           สืบค้นข้อมูลและอภิปรายเกี่ยวกับสถานการณ์ต่อไปนี้   ในประเทศที่ไม่มีแหล่งน้ำมันดิบ   หรือมีน้อยไม่พอต่อการใช้ในประเทศ   จำเป็นต้องนำเข้าน้ำมันจากประเทศผู้ค้าโดยการขนส่งทางเรือ   มีหลายครั้งที่เรือขนส่งน้ำมันเกิดอุบัติเหตุน้ำมันรั่วไหลลงในทะเล   นักเรียนคิดว่า   น้ำมันที่รั่วไหลลงสู่ทะเลมีผลต่อสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อมอย่างไร   มีวิธีการแก้ไขอย่างไร   และใครควรเป็นผู้รับผิดชอบในเหตุการณ์นี้
 


ที่กั้นน้ำมัน


           คนงานนำอุปกรณ์ลอยน้ำสำหรับกั้นน้ำมันไม่ให้เข้าด้านในชายหาก   เพื่อป้องกันชายฝั่งทางตอนเหนือของสเปนจากกรณีที่เรือ “เพรสทีจ” ทำน้ำมันรั่วออกเมื่อ 16 พ.ย. 2545 สร้างความเสียหายให้กับสภาพแวดล้อมตามชายฝั่งทะเล

           จากภาพ 2.1 นักเรียนจะเห็นว่า ผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่จากน้ำมันดิบเป็นขอเหลวและของแข็ง   ในขณะที่สารซึ่งมีสถานะแก๊สเป็นองค์ประกอบหลักในแก๊สธรรมชาติ   นักเรียนทราบหรือไม่ว่า   ประเทศไทยมีแหล่งแก๊สธรรมชาติอยู่ที่ใดบ้าง   และนำมาใช้ประโยชน์ได้อย่างไร